از تهران تا ناگویا ۲۰۲۶ / سخنی با ورزشکاران ایرانی اعزامی به بازیهای آسیایی ناگویا

یکی از بارزترین مصادیق این الگوبرداری از آئین سامورایی‌ در کتاب هاگاکوره آمده است که مرد باید ساعت چهار صبح از خواب بیدار شود، استحمام کند و هر روز موهای خود را مرتب کند، صبحانه را با طلوع خورشید بخورد و با تاریک شدن هوا به استراحت بپردازد. 

سه قرن بعد، این نگاه به زندگی و انضباط، به شکلی متفاوت در زندگی قهرمان بسکتبال جهان کوبی برایانت نهادینه شد. او هر روز ساعت چهار صبح از خواب بیدار می‌شد و به تمرین می‌پرداخت، تنظیم زمان خواب و بیداری عاداتی بود که در عملکرد ورزشی این اسطوره نقش پررنگی داشت بطوریکه مربی او درباره‌اش روایتهای زیادی کرده است.

در کتاب RELENTLESS که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، گروور ماجرایی را از تابستان‌ ۲۰۰۴ و تمرین «کوبی برایانت» نقل می‌کند. در آن زمان، سالن تمرین تیم لس‌آنجلس لیکرز در کالیفرنیا، هنوز در سکوت صبحگاهی بود. نگهبان مجموعه، حوالی ساعت ۴و ۱۵ دقیقه صبح، وارد سالن شد و متوجه شد تنها یک خودرو در پارکینگ قرار دارد. از داخل سالن نیز صدای برخورد توپ با حلقه به گوش می‌رسید. آن خودرو متعلق به کوبی برایانت بود.کوبی تنها، بدون مربی و تماشاگر، مشغول تمرین بود. او از هر نقطه زمین ۲۰۰ پرتاب انجام می‌داد و سپس به نقطه بعدی می‌رفت. دلیل این شیوه تمرین نیز روشن بود. قرار بود «شکیل اونیل» در آن تابستان از تیم جدا شود و برایانت نمی‌خواست تعداد قهرمانی‌هایش روی عدد سه متوقف شود. او می‌خواست خلأ ناشی از جدایی اونیل را با الهام از جملات «چونه تومو در کتاب هاگاکوره» با سحرخیزی و انضباط بیشتر و تلاش مضاعف جبران کند.در نهایت نیز مسیر قهرمانی‌های او پس از جدایی اونیل ادامه پیدا کرد.

مبرهن و آشکار است مفهوم تمرین هدفمند و نقش نظم و تداوم در عملکرد ورزشی یک ورزشکار، موضوعی صرفاً تجربی یا برگرفته از سنتهای قدیمی نیست. از دهه ۱۹۹۰، پژوهش‌های علمی NIH نیز ابعاد مختلف این موضوع از جمله سازوکارهای فیزیولوژیک مرتبط با بیداری و ریتم شبانه‌روزی مانند پاسخ بیداری کورتیزول را مورد بررسی قرار داده‌اند. بنابر این پیوند میان نظم، خواب، بیداری، تمرین و عملکرد ورزشی را می‌توان از منظر علمی نیز بررسی کرد و مورد توجه قرار داد.

یاماموتو چونه‌تومو در «هاگاکوره» و در دل فرهنگ سامورایی این نگاه را ترویج می‌کند که یک قهرمان باید چنان زندگی و مبارزه کند که گویی امروز تنها فرصت اوست؛ گویی هر لحظه، آخرین فرصت برای انجام بهترین عملکرد است.

این الگوی زندگی، در فرهنگ و ادبیات ایرانی نیز ریشه‌های عمیقی دارد. جایی که حافظ می‌فرماید: وقت را غنیمت دان آنقدر که بتوانی، حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی.

بدون شک ورزشکاران دختر و پسر ایرانی که به بازیهای آسیایی ناگویا اعزام می‌شوند می‌توانند با الهام از آموزه‌های ایرانی اسلامی و آمیخته‌ای از الگوهای رفتاری اساطیر ملی و جهانی بخشی از خلأهایی را که جنگ ناجوانمردانه بر جامعه و به‌ویژه ورزش کشور تحمیل کرده است، با تمرین، پشتکار، انضباط و اراده جبران کنند.

اگر ورزشکاران کشورمان در مسابقات ناگویا عزم خود را برای غلبه بر رقبای نام‌آور جزم کنند و شب و روز در اندیشه شکست دادن رقیب قدرتمند باشند، خستگی‌ناپذیر خواهند شد. زیرا قدرت قلب و اراده، شجاعت او را آشکار می‌کند و این همان نقطه‌ای است که ورزش، از صرفاً رقابت فیزیکی فراتر می‌رود و به میدان اراده، هویت و فرهنگ تبدیل می‌شود.کاروان ورزشی کشورمان راهی مسابقاتی می‌شود که جدا از میدان رقابت از نظر فرهنگی و سنتهای حاکم بر کشورهای میزبان و شرکت‌کنندگان نیز واجد اهمیت است. ورزشکاران ما می‌توانند با تکیه بر فرهنگ، روحیه، هویت و پیشینه تاریخی ایران از نظر فرهنگی و روانی نیز بر حریفان خود اثر بگذارند.

تاریخ ورزش ایران مملو از اتفاقات و داستانهایی است که با تکیه بر غیرت، هویت ایرانی، اراده و باور به توانایی‌های فردی و جمعی رقم خورده است؛ بخشی از این تاریخ ثبت شده و بخشی دیگر همچنان نیازمند روایت و بازخوانی است.

اکنون بازیهای آسیایی آیچی ناگویا می‌تواند فرصت تازه‌ای باشد تا دختران و پسران ورزشکار ایران، فصل دیگری از این تاریخ را رقم بزنند. فصلی که شاید سالها‌ بعد، از آن به‌عنوان روزهایی یاد شود که نسلی از ورزشکاران ایرانی، در شرایطی دشوار مانند جنگ و تحریم اقتصادی به جای تسلیم شدن در برابر محدودیتها، تصمیم گرفته‌اند با تمرین بیشتر، اراده‌ای محکم‌تر و باور عمیق‌تر بر این محدودیت‌ها غلبه کنند.

قهرمانی گاهی از سکوی مدال آغاز نمی‌شود. گاهی از ساعت چهار صبح آغاز می‌شود، زمانی که هنوز شهر خواب است و تنها صدای برخورد یک توپ با حلقه، از اراده ورزشکارانی خبر می‌دهد که تصمیم گرفته است یکبار دیگر تلاش کند تا در بازیها آسیایی ناگویا در بهترین نقطه بایستند و پرچم کشور را به اهتزاز درآورند.

* حسین چراغی